Het kan héél raar met je aflopen wanneer je je als Nederlander in Sierra Leone vestigt. Vandaag was ik in Freetown aanwezig bij de begrafenis van Johannes Jacobus Adrianus Maria Zonneveld. Johannes is 62 jaar geworden. Volgens zijn beste vriend 'kreeg hij geen lucht meer'. Nou heb ik dat ook wel eens in Freetown, maar tijdens de dienst in de Faith Assembly of God Church begreep ik dat de overledene aan zijn einde is gekomen door het roken van grote hoeveelheden sigaretten.
Johannes, die tientallen jaren in Sierra Leone woonde, zette geen voet meer op Nederlandse bodem. Op het moment van overlijden was zijn paspoort al zeventien jaar verlopen. Zijn Nederlandse familieleden weigerden het stoffelijk overschot te ontvangen en een uitvaart te regelen. Johannes moest in Freetown begraven worden, wat in zijn geval niet ongepast was. Consul Binta Jalloh en ikzelf waren er als enige Nederlanders bij. Geen van ons beiden heeft Johannes ooit in levenden lijve ontmoet.
Zo kon het gebeuren dat ik meeliep in een Sierra Leoonse begrafenisstoet voor een wildvreemde Nederlander. Voorafgegaan door een brassband marcheerden we van de kerk naar de begraafplaats. Om bij de rustplaats van Johannes uit te komen, moesten we het laatste stuk van het ene met onkruid overwoekerde graf naar het andere springen. Ashes to ashes, riep de pastor, dust to dust! De 'verloofde' van de overledene zakte schreeuwend in elkaar nadat ze de eerste schep rode aarde op de kist had gegooid. 'Ep mi! Ep mi!' De vrouw, zo te zien nog geen dertig jaar oud, kwam niet meer overeind en moest worden weggedragen.
Na afloop werden er lunchpakketjes uitgedeeld vanuit de kofferbak van de nu lege lijkwagen, geregeld door de beste vriend. De situatie had iets onzegbaar troosteloos, maar getuigde ook van een intrigerend soort dramatiek. Wat zou het levensverhaal van deze Johannes zijn? Wat heeft hem weggeslagen van zijn wortels? En natuurlijk kwam onvermijdelijk ook deze vraag bij me op: stel je voor dat ik zelf doodga in Freetown, waar en hoe zou ik dan begraven willen worden?
November 2025